Waarom jij alles blijft dragen… en waarom dat niet vanzelf verandert

Je hoort het vaak: “Vrouwen zijn gewoon zorgender. Mannen zien het niet.”. Maar dat klopt niet. Als mannen voor een baby zorgen, verandert hun brein óók. Hetzelfde als bij vrouwen. Zorggedrag is geen vaststaand gender-verschil, maar iets wat zich ontwikkelt door wat je doet, oefent en herhaalt.

Evolutie wordt er vaak bijgehaald: mannen jaagden, vrouwen zorgden. Maar zelfs dat beeld is waarschijnlijk minder zwart-wit dan we nu denken. En belangrijker: die tijd is niet te vergelijken met hoe we nu leven.

De huidige taakverdeling? Dat is dus geen biologisch gegeven. Maar is aangeleerd, zodoende bevestigd en vervolgens in stand gehouden.

“Hij ziet het gewoon niet” — of toch wel?

Wat vaak als verschil wordt gezien, is in werkelijkheid iets anders: degene die verantwoordelijkheid draagt, traint zijn brein om het te zien. Er is een belangrijk verschil tussen doen en denken. Doen is de was draaien. Denken is zien dát de was er is, plannen wanneer het moet, bedenken wat daarvoor nog meer nodig is.

Veel vrouwen dragen vooral dat tweede: de mentale last. Het plannen. En die is onzichtbaar—tot hij niet gebeurt.

Hoe dat begint

Van jongs af aan leren we verschillende dingen. Meisjes letten vaker op sfeer, behoeften en wat er nodig is. Meisjes mogen vaker huilen, moeten lief en zorgzaam zijn.  Jongens worden minder op die rol aangesproken. Daar bovenop komen verwachtingen: zij ziet wat er nodig is, zij regelt het wel, zij is beter in plannen. Dit noemen we socialisatie.

Daarbij komen ook psychologische mechanismen kijken, zoals: beloning. Als jij alles regelt, krijg je vaak waardering, bevestiging en het gevoel dat je nodig bent. Je brein leert: dit werkt. En dus ga je het nóg sneller doen.

En zo ontstaat een rol. Niet omdat jij dat beter kan, maar omdat jij het vaker doet. Je bent hierdoor meer bezig met het huishouden. Wat jij “zien dat iets moet gebeuren” noemt, komt daar dus vandaan. En als je ook nog eens een poetser bent en van schoon houdt, heb je ook een hogere standaard op dat gebied, inclusief meer oog voor detail.

De ander ziet het soms ook, maar vindt het nog niet nodig, heeft een andere prioriteit of wacht tot het urgenter wordt. Of is ondertussen gewend dat jij de lakens uitdeelt. En precies daar ontstaat de irritatie.

Het mechanisme dat alles in stand houdt

Hier gaat het vaak mis. Jij ziet iets en doet het. De ander krijgt geen kans om het te zien of te leren. Vervolgens denk jij: “zie je wel, ik moet het doen”. Dit is een self-fulfilling prophecy. Je verwachting stuurt je gedrag, en je gedrag bevestigt je verwachting. En zo blijft het patroon bestaan.

Wat mental load echt betekent

Mental load is niet alleen dingen doen. Het is vooruitdenken, onthouden, plannen, coördineren en signaleren. Het is het onzichtbare management achter alles wat er moet gebeuren. En mannen kunnen dit net zo goed. Dat is nu hopelijk wel duidelijk :-). De verschillen in het brein m/v zijn minimaler dan lang gedacht werd, blijkt uit hedendaags onderzoek. 

“Laat maar, ik doe het zelf wel”

Dat lijkt praktisch, maar er zit meer onder. Ken je dat? Misschien weet je wel van jezelf dat je een control freak bent. Dan heb je gedachten zoals:

• Hij kan het niet, ik kan het beter.
• Uitleggen kost meer tijd.
• Als ik het zelf doe, weet ik zeker dat het goed gaat.

Op lange termijn gaat dit toch knagen. Je houdt de ander klein, en je beperkt jezelf ook enorm. Het geeft jou vooral stress. En het houdt de scheve taakverdeling in stand. Want hoe vaker jij het overneemt, hoe minder de ander het ontwikkelt.

Waarom hulp vragen (en accepteren) zo lastig is

Vaak spelen meerdere dingen tegelijk: perfectionisme, controlebehoefte, verantwoordelijkheidsgevoel, pleasen en identiteit. Soms nog dieper: angst om afhankelijk te zijn of om te falen. Dus je blijft het doen. Niet omdat je niet anders kunt, maar ‘omdat je nu eenmaal zo bent’. En het veiliger voelt.

De verborgen voordelen (die je tegenhouden)

Dus, nog even terugkomend op wat dit gedrag jou heeft opgeleverd: controle, structuur, waardering, minder conflict (sommige partners willen ook gewoon niet meehelpen, want die geloven ook dat ze het niet kunnen) en een gevoel van identiteit. Daarom voelt veranderen niet logisch. Je geeft iets op wat ook werkt.

De prijs die je betaalt… Wat eerst een kracht was, kan doorschieten. Je staat continu “aan”, raakt mentaal overbelast, voelt frustratie in je relatie, hebt moeite met ontspannen en het gevoel dat niemand ziet wat je doet. Dit zijn patronen die passen bij de aanloop richting een burn-out: je oververantwoordelijkheid voelen, weinig herstel en moeite met grenzen stellen.

Hoe je herkent dat dit bij jou speelt

• Je ziet taken voordat anderen ze zien.
• Je neemt automatisch taken over.
• Je denkt dat het anders misgaat.
• Je voelt irritatie als anderen taken niet zien.
• Je vraagt zelden expliciet om hulp.
• Loslaten vind je moeilijk.

Hoe je het doorbreekt:

• De eerste stap is bewustwording. Opmerken wanneer je iets meteen overneemt. Daarna vertragen. Jezelf afvragen: is dit echt mijn verantwoordelijkheid? Maak het expliciet. Niet hopen dat iemand het ziet, maar concreet vragen: “Wil jij dit vóór vrijdag oppakken?” Laat het anders gaan. Niet perfect, niet zoals jij het zou doen. Anders is niet slechter. 
• Verdeel verantwoordelijkheid, niet alleen taken. Niet “wil je helpen?”, maar “dit is van jou, inclusief het nadenken erover”. 
• Onderzoek je overtuigingen, zoals “ik moet alles zelf doen” of “anderen kunnen dit niet”.
• En misschien wel het belangrijkste: verdraag het ongemak. Want dat komt. Ga op je handen zitten. Als dat je lukt.. dan komt er verandering.
• Vul eens allebei de Volkskrant huishoudbattle: wie doet er meer in. Dan heb je meteen een mooie opening voor een gesprek over de verdeling van de taken en de mental load! 

Tot slot

Over dit onderwerp ben ik geïnterviewd door Santé Magazine voor het oktobernummer. Lees hier het artikel.

Herken je jezelf in het patroon van alles naar je toetrekken en merk je dat je blijft vastlopen in dit patroon? De oplossing is anders omgaan met verantwoordelijkheid, controle en verwachtingen. In mijn praktijk help ik je hierbij, zodat je niet alles meer alleen hoeft te dragen.